पैसा व्यवस्थापनमा हाम्रो गल्तीहरू

• पा. चेतराज जाेशी

धेरैजनाले सोच्ने गर्छन् कि जसको धेरै पैसा छ, ऊ नै धनी र सफल व्यक्ति हो। तर यो पूर्ण सत्य होइन। अर्को भ्रम यो पनि छ कि संसारमा धन र सम्पत्ति आर्जन गर्नका लागि धेरै पैसा चाहिन्छ। तर साँचो कुरा के हो भने थोरै पैसा हुदा पनि,यदि सहि ब्वस्थापन गरियो वा सदुपयोग हुन्छ भने त्यो मानिस धनी वा सफल हुन सक्छ। अहिलेको समयमा पैसा कमाउनु जति सजिलो छ, त्यसलाई खर्च गर्नु झन् सजिलो छ। कसैले गलत तरिकाले पनि पैसा कमाउन सक्छ। उदाहरणका लागि, देह व्यापार गर्ने व्यक्तिले पनि आफ्नो शरीर बेचेर पैसा कमाउन सक्छ। पैसा कमाउने १०० वटा तरिका भए पनि त्यसलाई खर्च गर्ने १००० वटा बाटा खुल्छन्। त्यसैले पैसा केवल कमाउने मात्र होइन, त्यसको सही व्यवस्थापन गर्न जान्नु अत्यन्त आवश्यक छ। हाम्रो नेपाली समाजमा आर्थिक अनुशासनको कमीले धेरै समस्या उत्पन्न गराएको छ। यदि हामीले सही तरिकाले पैसा व्यवस्थापन गर्न सकेनौं भने सधैं अभावमै बस्नुपर्छ। यस लेखमा हामीले पैसा व्यवस्थापन गर्दा गरिने मुख्य गल्तीहरूलाई स्पष्ट पार्नेछौं।

१. पैसाको अभिलेख नराख्ने

अभिलेख राख्नु भनेको आफ्नो आम्दानी र खर्चको सही हिसाब राख्नु हो। धेरैजसो मानिसहरूलाई आफ्नो मासिक खर्चको मोटामोटी अनुमान हुन्छ, तर विस्तृत हिसाब थाहा हुँदैन।

उदाहरणका लागि, तपाईंको तलब वा व्यापारबाट मासिक रु. ५०,००० आम्दानी हुन्छ भने तपाईं भन्न सक्नुहुन्छ— “घर खर्च र बच्चाको स्कुल फिस तिरिसकेपछि पैसा बच्दैन।” तर वास्तवमा तपाईंले दैनिक रूपमा कति खर्च गर्नुभएको छ भन्ने कुरा सही रूपमा लेख्नु भएन भने तपाईंलाई थाहा नहुन सक्छ कि पैसा कहाँ गइरहेको छ।

त्यसैले, तपाईंसँग एउटा खर्च अभिलेख (लेजर ( खाता), नोटबुक, वा मोबाइल एप) हुनुपर्छ, जहाँ तपाईंले साना खर्चहरू— जस्तै, रिक्साको भाडा रु. २०, चियाको पैसा रु. १५— सबै टिपोट गर्नुहोस्। यस्तो आर्थिक अनुशासनले तपाईंलाई भविष्यमा ठूला निर्णयहरू गर्न सहज बनाउनेछ।यस्तो अनुशासनले तपाइ कता तिर जाँदै हुनुहुन्छ भनी बुझ्न मद्द्त गर्छ तेति मात्र होइन जब तपाईं मासिक रितिले तपाईं को खर्चलाई एक चोटि हेर्नूहुन्छ तपाईं को भाडो कता चुहिएको छ स्पस्ट देखिन्छ पनि।

२. पैसाको योजना नबनाउने

आम्दानी चाहे दैनिक होस् वा मासिक, यसको सही योजना नबनाएमा पैसा खेर जान्छ। *पैसा उड्छ*— यदि तपाईंले त्यसलाई सही तरिकाले योजना नगरेमा।

संसारका धेरै सफल व्यक्तिहरू आफ्नो आम्दानीको स्पष्ट योजना बनाउँछन्। यसका लागि एउटा सरल योजना अपनाउन सकिन्छ:

२०%— दशाङ्स र बचतका लागि

५०%— आवश्यकताका लागि (घर खर्च, खाना, भाडा, कपडा, औषधि आदि)

१०%— इच्छित खर्चका लागि (मन पर्ने चीजहरू, मनोरञ्जन, यात्रा आदि)

२०%— ऋण तिर्न वा लगानीका लागि

योजनाबद्ध तरिकाले पैसा व्यवस्थापन गर्न सकेमा तपाईंसँग सधैं आर्थिक स्थिरता रहन्छ।

मलाइ यो पनि थाहा छ तपाइलाइ यो सबै कुरा थाहा छ र मन पनि पर्छ तर तपाईं आउने दिन यो गरौला भनी कल्पना मात्र गर्नु हुन्छ। तपाईं आफ्नो पारिवारिक स्थिती अलि कति भए पनि असल भए पक्कै पनि यसै गर्ने बिचारमा हुनुहुन्छ होला। तर म एउटा अनुशासन र बानिको कुरा गर्दैछु। मैले शुरुमा भनेको कुरा याद गर्नुहोस। मानिस धेरै पैसा भएर धनी हुदैन तर बुद्दिले उ धनी हुन्छ। जो सानो कुरामा बिस्वासयोग्य छ उसलाइ नै ठूलो कुरा मिल्ने छ। अब तपाई आज देखिनै तपाईं को सानो रकम 100 रुपैया पनि बचत गर्नु हुन्छ भने तपाइलाइ एक दिन महिनाको 1000 रुपैया मासिक बचत गर्ने अवसर आउने छ। धेरै ठुला भवन हरु पनि सानो काम बाटै नै शुरु हुन्छ्न। यदि सानो रकम पनि आज चाडै तपाइले अलग गर्न सिक्नु भयो भने त्यो प्रभावकारी हुनेछ। मलाइ एक जना आशिषित बहिनी को बारेमा थाहा छ जसले महिनामा हरेक हफ्ता जसो आफ्नो व्यापार बाट दशौङ्स हाल्थिन तर त्यो पैसा धेरै ठूलो हुदैन थियो।तर त्यो कुराले उनको जीवन मा धेरै आशिष् ल्याएको छ।

तपाईंको आम्दानी सानो भए पनि सानो सानो रकम पनि छुटाउन शुरु गर्नुहोस। योजना मुताबिक चल्नुहोस। समाजलाई , टिकट्क र फेसबुकमा पाख्न्डी जीवन नजिउनुहोस।तपाईं यो संसारको नुन र ज्योती हो। तपाईं को आम्दानिको योजना बनाउनुहोस।

३) अत्यधिक उधारो र कर्जा

आजको समयमा हिजोको तुलनामा धेरै सजिलै ऋण र कर्जा पाइन्छ। मोबाइल एपहरूबाट पनि केही क्लिकमै कर्जा लिन सकिन्छ। हामीलाई एउटा ऋण तिर्न अर्को ऋण लिने बानी बस्छ, जसले हाम्रो आर्थिक अवस्था झन् कमजोर बनाउँछ।

अत्यधिक कर्जाले तपाईंलाई माथि उठ्न दिँदैन। बाइबल भन्छ, “धर्मी जन विश्वासले बाँच्छ,”! तर आधुनिक ऋण र उधारोले होइन। त्यसैले अनावश्यक ऋणबाट बच्नुहोस् र आवश्यक परेमा मात्र योजनाबद्ध रूपमा ऋण लिनुहोस्।

४) बचत र लगानी गर्न ढिलाइ गर्नु-

धेरैले सोच्ने गर्छन्, “जब मेरो तलब राम्रो हुन्छ, तब म बचत गर्न थाल्छु।” तर यो गलत सोचाइ हो। यदि तपाईंले सानो भए पनि आजै बचत गर्न थालेनौं भने, पछि बचत गर्न अझ गाह्रो हुनेछ।

बचत गर्ने बानी बसाल्नुहोस्, अनि त्यसलाई सही ठाउँमा लगानी गर्न सिक्नुहोस्। पैसा जम्मा मात्रै होइन, सही ठाउँमा लगानी गर्दा आम्दानी बढ्ने अवसर पनि मिल्छ।

५) इन्स्योरेन्सको बारेमा गलत बुझाइ

धेरैजसो मानिसहरू परिवारका सबै सदस्यको बीमा गर्न खोज्छन्, तर प्राथमिकता दिनुपर्ने कुरा के हो भने— परिवारको आर्थिक भार वहन गर्ने व्यक्तिको बीमा पहिलो आवश्यकतामा पर्छ।

इन्स्योरेन्स भनेको लगानी होइन, तर यो आवश्यक सुरक्षा हो।

३० वर्षभन्दा कम उमेरकाहरूले जीवन बीमा गर्नु राम्रो हुन्छ।

सबै परिवार सदस्यहरूले स्वास्थ्य बीमा गर्न आवश्यक छ।

बीमालाई सही तरिकाले बुझेर आवश्यकतानुसार मात्रै गर्नुपर्छ।

६) छिट्टै धनी र सफल बन्ने चाहना

जो छिटो धनी बन्ने सोच राख्छ, ऊ धेरैजसो आर्थिक पासोमा फस्छ। खराब काम गरेर छिट्टै पैसा कमाउने उपायहरू हुन्छन्— जस्तै चोरी, हत्या, गैरकानुनी व्यापार, ठगी, आदि। तर यी सबै नैतिक र कानुनी रूपमा गलत छन्।

धेरैजसो ठगी गर्ने योजना यस्तै गलत चाहनामाथि केन्द्रित हुन्छन्

“तपाईंले लोटरी जित्नुभयो!”

“फेसबुकमा लाइक मात्र गर्नुस्, रु. १५०० जम्मा गरे रु. ३००० फिर्ता पाउनुहुन्छ!”

यस्ता स्किमहरूबाट बच्नुहोस्। धैर्यताका साथ सही तरिकाले काम गर्दै गए, आर्थिक उन्नति निश्चित रूपमा हुन्छ।सानो सानो कुराहरु मिलेर नै ठूलो कुरा बनाउन सिक्नुहोस।

यिनिहरु केही आर्थिक ब्वस्थापन मा हुने केही गल्तीहरु हुन। म अरु केही थप लेख्न चाहान्छु। तपाइको केही बिचार वा लेख भए म प्रती खुला हुनुहोला। धन्यवाद