जेन्डर डिस्फोरिया : पहिचान र समाधान

• विदुर अधिकारी

लैङ्गिक असंगति  वा असहजता ?  Gender dysphoria ?

लैङ्गिक असंगति  वा विसंगति (Gender dysphoria) भन्ने शब्दको सोझो अर्थ हुन्छः कुनै व्यक्तिले आफ्नो जन्मजात वा प्राकृतिक लैङ्गिक पहिचानसँग असन्तुष्टि,, बेमेल वा असहजता महसुस गर्छ । अर्थात् कसैको भावनात्मक र मनोवैज्ञानिक पहिचान उसको जन्मसिद्ध जैविक लिङ्गसँग मेल खाँदैन भन्ने भावना नै जेन्डर डिस्फोरिया हो ।

अर्को शब्दमा, आफू महिला भएको महसुस गर्ने पुरुष, वा आफू पुरुष भएको महसुस गर्ने महिलालाई जेन्डर डिस्फोरिया हुन्छ। यसबाहेक, असंगतिको यो आन्तरिक भावना मात्रामा फरक हुन सक्छ: जेन्डर डिस्फोरियाको हल्का, मध्यम र गम्भीर केसहरू हुन सक्छन् । जेन्डर डिस्फोरियाका दुई प्रकारहरू मानिन्छन्:

प्रारम्भिक सुरुवात जेन्डर डिस्फोरिया मा कसैको लिङ्गको बारेमा पीडा समावेश हुन्छ जुन प्रारम्भिक बाल्यकालमा सुरु हुन्छ, सामान्यतया २ र ४ वर्षको उमेरको बीचमा। साइकोलोजी टुडेका अनुसार, जेन्डर डिस्फोरिया भएका थोरै संख्याका बच्चाहरूमा मात्र पछि किशोरावस्था वा वयस्कतामा लक्षणहरू देखिन जारी रहनेछन्।

तीव्र गतिमा सुरु हुने जेन्डर डिस्फोरिया , एक बढ्दो सामाजिक घटना हो, जसले किशोरकिशोरी र वयस्कहरूलाई असर गर्छ जसले वर्षौंदेखि आफ्नै जैविक लिङ्गसँग पहिचान गरेका छन्, त्यसपछि लिङ्ग परिवर्तन गर्न चाहन्छन् र कहिलेकाहीँ आफ्नो शरीर परिवर्तन गर्छन्। यो विकासात्मक संकट, विशेष गरी किशोरकिशोरीहरूमा देखिने, “साथीहरूको संक्रमण” सँग सम्बन्धित देखिन्छ जस्तै:

सामाजिक सञ्जालका प्रभावकारहरूले लिङ्ग तरलता (Gender fluidity) को विचारधारा थोपर्छन्।

जस्तै कि साथीभाइहरूले ट्रान्सजेन्डर व्यवहारलाई लोकप्रिय र चल्तीको रूपमा अँगालेका छन् — र सामाजिक उत्सव वा अद्वितीय पहिचानको लागि एक माध्यमको रूपमा। लेस्बियन, समलिङ्गी, उभयलिंगी, र ट्रान्सजेन्डर (LGBT) पहिचान ढाँचाको स्वीकृतिलाई प्रवर्द्धन गर्न सार्वजनिक विद्यालय प्रणालीहरू भित्र प्रायोजित क्लबहरू पनि गठन भइरहेका समाचार सुनिँदैछन्।

जेन्डर डिस्फोरिया भएका व्यक्तिहरूमा निम्न प्रकारका समस्या देखापर्छन्

कमजोर आत्म-सम्मान, चिन्ता, डिप्रेसन, पहिचानको अभाव, खानपिन अरूचि, व्यक्तित्व गडबड, आत्म-हानिको भावना

कसरी पहिचान गर्ने

कसैको अनुभवी/व्यक्त लिङ्ग र प्राथमिक र/वा माध्यमिक यौन विशेषताहरू (वा युवा किशोरकिशोरीहरूमा, अपेक्षित माध्यमिक यौन विशेषताहरू) बीचको उल्लेखनीय असंगति, कसैको अनुभवी/व्यक्त लिङ्गसँग उल्लेखनीय असंगतिको कारणले आफ्नो प्राथमिक र/वा माध्यमिक यौन विशेषताहरूबाट छुटकारा पाउने बलियो इच्छा (वा युवा किशोरकिशोरीहरूमा, अपेक्षित माध्यमिक यौन विशेषताहरूको विकासलाई रोक्ने इच्छा), अर्को लिङ्गको प्राथमिक र/वा माध्यमिक यौन विशेषताहरूको लागि बलियो इच्छा, अर्को लिङ्ग (वा कसैको तोकिएको लिङ्ग भन्दा फरक केही वैकल्पिक लिङ्ग) बन्ने बलियो इच्छा, अर्को लिङ्ग (वा कसैको तोकिएको लिङ्ग भन्दा फरक केही वैकल्पिक लिङ्ग) को रूपमा व्यवहार गरिने बलियो इच्छा, एक व्यक्तिमा अर्को लिङ्गको विशिष्ट भावना र प्रतिक्रियाहरू छन् भन्ने बलियो विश्वास (वा कसैको तोकिएको लिङ्ग भन्दा फरक कुनै वैकल्पिक लिङ्ग)

हाम्रो प्रतिक्रिया र समाधान

लैङ्गिक डिसफोरिया मानसिक अस्वस्थताको उपज हो, मन र शरीर बीचको कुनै प्रकारको ब्रह्माण्डीय बेमेल होइन। हामीले बुझ्नु आवश्यक छ कि जो मानिसहरू आफूलाई विपरीत लिङ्गको शरीर भित्र फसेको एउटै लिङ्ग मान्छन् तिनीहरू गहिरो रूपमा अस्वस्थ छन्। ट्रान्सजेन्डरवाद एक रोग हो, पापधर्म मान्नेहरूका लागि पाप समेत हो।

गहिरो धार्मिक स्तरमा, हामीले उत्पत्तिको सुरुवाती अध्यायहरूको लेन्सबाट ट्रान्सजेन्डरिज्मलाई हेर्नु आवश्यक छ। जेन्डर डिस्फोरिया  र ट्रान्सजेन्डरिज्म मानव जातिको पतनको सर्वव्यापी र गहिरा परिणामहरूको एक प्रकटिकरण नै । हामी प्रत्येक स्वाभाविक रूपमा त्रुटिपूर्ण छौं। हामीले एक आन्तरिक अस्वस्थता वंशानुगत रूपमा पाएका छौं जुन सबै प्रकारले प्रकट हुन्छ; असुरक्षा, पागलपन, विभिन्न चिन्ता, डिप्रेसन, नार्सिसिज्म, बेइमानी, अहंकार, घमण्ड, स्वार्थ, … आदि। हामीमध्ये केही बढी भाग्यमानी छौं, किनभने हाम्रा कमजोरीहरू अरूहरू भन्दा कम स्पष्ट र सामाजिक रूपमा स्वीकार्य छन्। कठोर न्यायबिना नै हामले खराबीलाइ खराबी भन्न सक्नुपर्छ ।

मानसिक रोगको उपचार गर्नुपर्छ, वैधता दिने होइन।

निस्सन्देह, कुनै पनि प्रकारको मानसिक रोगको उपचार गर्न, पहिलो कुरा, रोग उपस्थित छ भन्ने मान्यता चाहिन्छ। जो मानिसहरू बिरामी छन् भनेर अस्वीकार गर्छन्, तिनीहरूको उपचार गर्न सकिँदैन। त्यस अवस्थामा, हामीले गर्न सक्ने भनेको उनीहरूलाई माया गर्नु र उनीहरूलाई सत्यता र तथ्यतिर देखाउनु नै हो ।

हरेक दिन नयाँ नयाँ विचार र भावना सृजना हुँदैमा ती सबै वैध वा सत्य वा उपयोगी हुन्छन् भन्ने जरूरी छैन । नीतिशास्त्र, धर्मशास्त्र, जीविज्ञान, समाजविज्ञान र समग्र मानवीय प्रतिष्ठा र हितका जगमा मूल्यांकन गर्दा हानिकारक वा व्यक्तिलाइ पछि गएर सुधार गर्नै नसकिने प्रकारले विकलाङ्ग तुल्याउने प्रकारका शल्यक्रियामा हाम्फाल्नु बुद्धिमानी होइन । वास्तवमा ईश्वरको सृष्टि र प्रकृतिको विधिमा पुरूष शरीरभित्र स्त्री मन वा स्त्री शरीरभित्र पुरूष मन भन्ने कुरा स्वाभाविक सुनिँदैन । लैङ्गिक असङ्गति एक प्रकारको मानसिकता हो, र त्यो स्वस्थकर मानसिकता होइन, भन्ने मेरो ठम्याइ हो । यस मामिलामा थप छलफल र विमर्श गर्दै जानुपर्छ । धन्यवाद ।

लेखक अधिकारी माफ नेपालका अध्यक्ष तथा नागरिक सरोकार नेपालका महासचिव हुनुहुन्छ I